Sun’iy intellekt va nashriyotlar huquqlari

Chatbotning maqolani qayta bayon qilishi qachon uni takrorlash hisoblanadi?
Vengriyadagi bir nashr delfinlar haqida maqola e’lon qildi. Foydalanuvchi Google Gemini’ga savol berdi. Chatbot javobida maqoladagi faktlarni keltirdi va asl matndan bitta jumlani takrorladi. Maqola va javobning taqqoslanishi nashriyotchi Like Company bilan Google o‘rtasidagi nizoning bir qismiga aylandi. Yevropa Ittifoqi Sudi oldida internetda qidiruv funksiyasiga ega har qanday sun’iy intellekt xizmatiga taalluqli savol paydo bo‘ldi. Chatbotning javobi qachon boshqa birovning maqolasini takrorlash hisoblanadi?
2026-yil 3-noyabrda Yevropa Ittifoqi Sudining bosh advokati Matsey Shpunar C‑250/25-sonli ish bo‘yicha xulosasini taqdim etdi. U chatbot materialga qanday kirganini va javobda asl maqolaning ifoda shaklini qay darajada tanib olish mumkinligini baholashni taklif qildi. Xulosa tavsiyaviy xususiyatga ega. Yakuniy qarorni Yevropa Ittifoqi Sudi chiqaradi.
Qayta bayon asl maqolaning o‘rnini bosa oladimi?
Tasavvur qilaylik, jurnalist bir nechta manbadan ma’lumot to‘pladi, mutaxassislar bilan suhbatlashdi va maqolani uchta asosiy xulosa atrofida tuzdi. Chatbot shu maqoladan foydalanib, dalillarning ketma-ketligi va o‘ziga xos misollarini saqlaydi, har bir jumlani esa boshqacha yozadi. O‘quvchi maqolaning deyarli butun mazmunini chatning o‘zida oladi.
Shpunar taklif qilgan yondashuvga ko‘ra, agar javobda maqolaning huquqiy himoya ostidagi ifoda shaklini tanib olish mumkin bo‘lsa va o‘xshashlik javob asl maqolaning o‘rnini bosa oladigan darajada sezilarli bo‘lsa, bunday bayon maqolani takrorlash hisoblanishi mumkin. Taqqoslashda maqolaning tuzilishi, fikrlarning bayon etilish tartibi va o‘ziga xos iboralar ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin. Chatbot faktlarni olib, ularni o‘z uslubida bayon qilgan bo‘lsa, faktlarning mos kelishi o‘z-o‘zidan yetarli asos bo‘lmaydi.
Delfinlar haqidagi maqola misolida bu farq yaqqol ko‘rinadi. Shpunar Gemini javobiga maqoladan bitta jumla kiritilganini, javob va asl matn o‘rtasidagi o‘xshashlik esa asosan faktlarga taalluqli ekanini qayd etdi. Uning bahosiga ko‘ra, taqdim etilgan misolda maqola yoki uning bir qismi qanday ifodalanganini javob orqali tanib olish mumkinligi aniq ko‘rinmagan. Nashriyot uchun mavzu va faktlarni taqqoslashning o‘zi yetarli bo‘lmasligi mumkin. Dasturchi uchun esa so‘zma-so‘z mosliklarni tekshirish xavfning faqat bir qismini qamrab oladi.
Maqola faqat to‘lov orqali ochilsa, nima o‘zgaradi?
Foydalanuvchi tayyor javobni ko‘radi. Ungacha xizmat sahifani topishi, undagi materialni olishi va matnni modelga uzatishi mumkin. Shpunar materialni olish bosqichini ham hisobga olishni taklif qildi. Agar chatbot to‘lov talabini yoki maqolaga kirishni yoxud uni avtomatik yig‘ishni cheklaydigan boshqa samarali texnik choralarni huquqqa xilof ravishda chetlab o‘tgan bo‘lsa, bu holat maqola takrorlangan-takrorlanmaganini baholashda alohida ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin. Foydalanuvchi qisqa javob olgan taqdirda ham, xizmat to‘liq matnni qanday olgani muhim bo‘lib qoladi.
Maqola modelni o‘qitishda ishlatilgan bo‘lsa-chi?
Xulosada bu holat ham ko‘rib chiqilgan. Chatbot so‘rovga javob berish jarayonida maqolani topsa, u aynan shu javob uchun manba bo‘lib xizmat qiladi. Modelni o‘qitishda esa matn boshqa bosqichda va boshqa maqsadda qayta ishlanadi. Shpunarning fikricha, Yevropa Ittifoqida matn va ma’lumotlarni tahlil qilish uchun nazarda tutilgan istisno modelni o‘qitishga ham tatbiq etilishi mumkin. Buning uchun materialdan foydalanish huquqiy asosga ega bo‘lishi va huquq egasi bunday foydalanishni belgilangan tartibda taqiqlamagan bo‘lishi kerak. Ochiq veb-sahifalar uchun bunday taqiq avtomatik o‘qish mumkin bo‘lgan shaklda ifodalanishi mumkin.
Sun’iy intellektga internet qidiruvini qo‘shayotgan jamoa nimalarni tekshirishi kerak?
* Manbalarga kirish. Xizmat qaysi sahifalarni to‘liq o‘qiydi? Qaysi materiallarni litsenziyalangan API orqali oladi? Kirish cheklovlariga qanday javob beradi? Qidiruv va kontent yetkazib beruvchi hamkorlar faoliyatini ham qamrab olgan holda, butun jarayonni tekshirish lozim. * Haqiqiy so‘rovlarga javoblar. Foydalanuvchi muayyan jurnalistik surishtiruv yoki tahliliy maqolani batafsil bayon qilib berishni so‘rasa, chatbot qanday javob beradi? Javobni asl maqola bilan solishtirib, uning tuzilishi, dalillar ketma-ketligi va o‘ziga xos parchalari saqlanganini tekshirish mumkin. * Jarayonni qayta tiklash imkoniyati. Nashriyotchi e’tiroz bildirsa, jamoa xizmat maqolani qayerdan olganini, modelga qaysi qismni uzatganini va foydalanuvchi qanday javobni ko‘rganini aniqlay oladimi?
Mahsulot jamoasi uchun eng ko‘rgazmali sinov — chatbotga muayyan maqola yuzasidan so‘rov yuborish, so‘ng javobni asl matn bilan yonma-yon taqqoslash. Agar javob maqolaning o‘ziga xos bayonini shu darajada to‘liq takrorlasaki, o‘quvchiga asl maqolani ochishga hojat qolmasa, xizmatni ishga tushirishdan oldin aynan shu holatni huquqshunoslar bilan alohida ko‘rib chiqish kerak.
Yuristga qachon murojaat qilish kerak
Shaklni to‘ldiring, tez orada siz bilan bog‘lanamiz.
Konsultatsiya olishRasmiy manba
SYNCO
Material SYNCO yuristlari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi asosida tayyorlangan va axborot xarakteriga ega. U yuridik maslahat emas — o‘z vaziyatingiz bo‘yicha mutaxassisga murojaat qiling.

